مطالب و مطالعات متنوع

پوكا يوكه بر اين اعتقاد استوار است كه نبايد حتي تعداد كمي كالاي معيوب توليد شود . براي تبديل شدن به يك رقيب جهاني ، يك شركت نه تنها بايد فلسفه توليد با عيوب صفر ( عدم توليد محصول معيوب ) را دنبال كند بلكه بايد آنرا عملاً به كار بندد . روش هاي پوكا يوكه مفاهيم ساده اي هستند كه براي تحقق همين هدف به كار مي روند .

پوكا يوكه در مفهوم وسيع آن براي شرح بهبود هايي به كار رفته است كه كارگران با بكار گيري يك يا تعدادي از عناصر اصلي سيستم كنترل كيفيت صفر شينگو انجام داده اند اين عناصر اصلي به ترتيب اولويت عبارتند از :

1-    بازرسي منشاء : به منظور شناسايي خطاها در سر منشاء ، قبل از آنكه اين خطاها منجر به بروز عيب شود .

2-    بازرسي صد در صد : استفاده از ابزارهاي كم هزينه بازرسي اتوماتيك خطاها به منظور كشف خرابي

3-    اقدام فوري : متوقف نمودن عمليات به هنگامي كه يك خطا شناسايي مي شود .

به طور سنتي فرآيند طراحي منحصراً توسط قسمت مهندسي يا طراحي انجام مي گيرد كه معمولاً بايد بارها مورد بازنگري و طراحي مجدد قرار گيرد با اين همه اگر بخواهيم بر روح حاكم بر پوكا يوكه وفا دار بمانيم بايد بدانيم كه بازنگري طرح ها بايد با استفاده از تجربيات كارگران خط توليد انجام شود . چون ايشان در بهترين موقعيت براي شناسايي عناصري از طرح قرار دارند كه ارزشي به محصول اضافه نمي كند اما عمليات توليد را سخت تر مي كند .لازم به ذكر است براي برخورداري از فنون پوكا يوكه نياز به يك كارخانه كاملاً خود كار نيست ابزار هايي مانند پين ، خار ، كليد خطر ، كنتور  و . . . كه بسيار كم هزينه هستند ، مي توانند از بروز خطا و عيب جلو گيري كرده و يا در تشخيص عيوب كمك كنند .

 البته برخي از روش ها (مثل آژير يا چراغي كه اعلام خطر مي كند) نياز به واكنش سريع كارگران دارد به بيان صريح آنها به طور كامل از بروز خطا جلوگيري نمي كنند بلكه مؤثر واقع شدن آنها وابسته به واكنش ارادي و مناسب كارگران مي باشد . اين ابزار ها نيز مي توانند سودمند واقع شوند.

اما مسئوليت موفقيت در رسيدن به عيوب صفر بر عهده مديريت است رهبران يك شركت خود بايد تصوري از كيفيتي داشته باشند كه شركت قادر به ايجاد آن است و همچنين بايد فرهنگ و محيطي درشركت به وجود آورند كه كارمندان را علاقه مند سازد تا خود نيز چنين تصوري را كسب كنند . اين بدين معني است كه بايد براي گروه هاي كاري امكانات و منابع لازم براي تحليل مشكلات و معضلات فراهم گردد و يك سيستم پيشنهاد ايجاد شود كه ايشان بتوانند دانش خود را در جهت منافع شركت عرضه كنند .

  سه استراتژي براي عيوب صفر :

1-    پيروي از اصلJIT

2-    بايد در فرآيند توليد شرايط و امكاناتي ايجاد شود كه توليد محصول با كيفيتي پايدار و مقاوم را تضمين مي كند .

3-    قبل از هر كاري بايد با استفاده از شيوه توليد ‌حركت پيوسته ، مطمئن شويد بلافاصله پس از توليد محصول شما مورد استفاده قرار خواهد گرفت .

   انواع مختلف خطا هاي انساني و راههايي جهت پيشگيري آنها :

1-     خطاهاي عمدي:آموزش اوليه و ايجاد نظم 2-درك اشتباه:آموزش ،استانداردسازي روش انجام كار3- فراموشكاري: اعلام پيشاپيش،بررسي منظم 4- خطا در شناسايي (قضاوت سريع): آموزش ، وقت و احتياط 5- آماتور بودن: ايجاد مهارت ، استاندارد سازي روش انجام كار 6- خودسري: آموزش اوليه ، افزايش تجربه 7- غير عمدي : دقت ، ايجاد نظم ،استاندارد سازي روش انجام كار 8- كندي: كسب مهارت و استاندارد سازي روش انجام كار 9- فقدان استاندارد: تدوين دستورالعمل و استاندارد سازي انجام كار 10- خطاهاي غير منتظره : نگهداري پيشگيرانه از تجهيزات انجام كار (TPM)

  عيوب داراي منشاء هاي مختلفي هستند كه مهمترين آنها عبارتند از :

1-    جا افتادن يك فرآيند 2- خطاهاي فرآيندي و عملياتي 3- خطاهاي مربوط به موقعيت قطعه كار 4- از قلم افتادن يا اشتباه بودن قطعات 5- خطاهاي تنظيم و آماده سازي نادرست ماشين آلات ، ابزار و گيج ها

  پنج روش كاربردي جهت خطا ناپذير سازي :

1-    قرار دادن پين هاي راهنما با اندازه هاي مختلف

2-    شناسايي خطا و اعلام خطر

3-    استفاده از سوئيچ هاي حد

4-    استفاده از كنتور

5-    استفاده از چك ليست ها

  وظايف اصلي پوكا يوكه :

عيوب داراي دو حالت مي باشند يا در حال ايجاد شدن هستند و يا ايجاد شده اند . پوكا يوكه كه در مقابل اين عيوب سه وظيفه مهم را بر عهده دارد، توقف ، كنترل و اعلام .

 تشخيص عيبي كه در حال ايجاد شدن است پيشگيري و تشخيص عيبي كه اخيراً ايجاد شده است كشف ناميده مي شود.

  راه هاي شناسايي اقلام معيوب :

1-    اقلام معيوب را از طريق مشخصات آنها كشف كنيد .

-        از طريق وزن : تعيين استاندارد هاي وزني و شناسايي اقلام معيوب به كمك ترازو و يا وسيله سنجش وزن

-        از طريق ابعاد : تعيين استاندارد هايي براي طول ، عرض ، قطر و . . . و كشف انحرافات با استفاده از استاپر ها بر روي جيك هاو سوئيچ هاي حد.

-        از طريق شكل ظاهري : تعيين استاندارد هايي براي مشخصات ظاهري چون زوايا ،‌فرورفتگي ها، انحنا ها يا موقعيت سوراخ ها ، كشف انحراف به وسيله سوئيچ هاي حد ، پين هاي موقعيت دهنده متناظر بر روي جيگ ها ، سطوح
شيب دار و غيره

2-  انحرافات را از طريق مقايسه عمليات با رويه ها يا فرآيند هاي جا افتاده شناسايي كنيد .

-        روش هاي توالي فرآيند : در اين روش چنانچه كارگران يا عمليات در حين فرآيند ، از رويه  استاندارد پيروي نكنند توالي عمليات نمي تواند  انجام شود

-        روش توالي فرآيند به فرآيند : در اين روش اگر يك سري از فرآيند ها حذف شده باشند و از روش هاي مقرر پيروي نشده باشد عمليات انجام پذير نخواهد شد .

3- انحرافات را از طريق تعدادقطعات شناسايي كنيد .

-        استفاده از كنتور  : در اين روش ، يك شماره مشخص ، مثل شماره عمليات يا قطعات به عنوان مرجع استفاده مي شود اگر شماره واقعي با شماره مرجع تفاوت داشته باشد يك آژير به صدا در مي آيد .

-        روش باقي ماندن قطعات اضافي : هنگامي كه تعداد معيني محصول مونتاژ مي شوند تعداد مشخصي از قطعات مورد نياز هستند وقتي يك محموله تكميل شد وجود قطعات اضافي نشان دهنده بروز خطا خواهد بود .

-        كشف وضعيت بحراني : در اين روش مشخصات بحراني ، فشار ، جريان برق ، حرارت يا زمان اندازه گيري مي شود اگر مقدار اندازه گيري شده در محدوده تعيين شده نباشد كار انجام نمي شود .

 ابزار هاي اكتشافي در پوكا يوكه : ابزار هاي اكتشافي در پوكا يوكه دو دسته اند : 1- ابزاري كه با قطعه مورد آزمايش در تماس قرار مي گيرند و به آنها ابزار تماسي مي گويند . 2- آنهايي كه با قطعه تماس ندارند و به آنها ابزار غير تماسي مي گويند.

ابزار هاي تماسي :

ميكرو سوئيچ ها و كليد هاي حد از ابزار هاي پوكا يوكه هستند كه بسيار مورد استفاده قرار مي گيرند آنها مي توانند حضور اقلامي نظير قطعه كار ، قالب و ابزار هاي برشي را تشخيص دهند و بسيار انعطاف پذيرند . به عنوان مثال از كليد هاي حد مي توان به اين منظور استفاده كرد . حصول اطمينان از اينكه فرآيند توليد ، قبل از قرار گيري درست قطعه كار آغاز نگردد و يا توقف فرآيند زماني كه شكل قطعه كار نا مناسب است .

ابزار هاي اكتشافي تماسي ديگري در پوكا يوكه كاربرد دارند كه عبارتند از سنسور هاي موقعيت دهي ، سنسور هاي جابجايي ، سنسور هاي عبور فلز و انواع مختلف از ابزار هاي مكانيكي

ابزار هاي غير تماسي :

سوئيچ هاي  فتو الكتريك بسته به نياز مي توانند اشياء مات ، نيمه مات و شفاف را احساس كنند . ابزار غير تماسي دو نوع اند : عبوري و انعكاسي در نوع عبوري در حالت عادي يا روشن هستند يا خاموش وقتي يك سيستم عبوري روشن است به معناي اين است كه مانعي براي عبور نور وجود ندارد و وقتي خاموش است به معناي اين است كه نور منتقل نمي شود . نوع انعكاسي سنسور هاي فتوالكتريكي به پرتويي كه از يك شي منعكس مي شود حساس است و بدين طريق مي تواند حضور آن شي را كشف كند.

  هشت اصل بهبود اساسي براي خطا نا پذير سازي و عيوب صفر :

1-    كيفيت را با فرآيند عجين كنيد . وقتي خطايي صورت مي پذيرد توليد محصول معيوب را غير ممكن سازيد روش دست يابي به اين هدف ، بازرسي صد در صد و استفاده از ابزار هاي پيش گيرانه پوكا يوكه ( مثل جيگ  و . . . )
مي باشد.

2-    تمام خطاها و عيوب مضر را مي توان حذف كرد : ما بايد فرض كنيم اشتباهات اجتناب ناپذير نيستند ، جايي كه يك اراده قوي وجود داشته باشد راهي براي حذف تمام خطاها ها و اشتباهات پيدا خواهد شد .

3-    انجام كار اشتباه را متوقف و انجام كار صحيح را از هم اكنون آغاز كنيد . بياييد به طور كلي اما ها را از جملاتمان حذف كنيم جملاتي مثل ((مي دانيم كه اين كار درست نيست اما ما مجبوريم كه آنرا انجام دهيم)) .

4-    به بهانه فكر نكنيد به چگونگي درست انجام دادن فكر كنيد .به جاي اينكه به بهانه فكر كنيم بياييد به اين فكر كنيم كه چگونه مي توان كارها را به درستي انجام داد .

5-    براي موفقيت ، يك شانس 60 درصدي به اندازه كافي خوب است ، پس هم اكنون ايده خود را به اجرا بگذاريد . براي دستيابي به بهبود لازم نيست كه قبل از دست زدن به عمل به هدف كمال دست يابيد شما بايد علت ها را تجزيه و تحليل كرده و سپس براي راه حل بيانديشيد اگر شانس موفقيت راه حل شما بيش از 50% باشد آنرا به اجرا بگذاريد شما مي توانيد راه حل خود را با توجه به نتايج بدست آمده بعداً اصلاح كنيد .

6-    وقتي همه با هم در جهت حذف اشتباهات و عيوب همكاري كنند عيوب به صفر كاهش خواهند يافت . با يك آدم تنها نمي توان به اشتباهات و عيوب صفر دست يافت اين بسيار مهم است كه همه در سراسر شركت با همكاري يكديگر اشتباهات و عيوب را حذف كنيد .

7-    ده ها فكر بهتر از يكي است . طوفان ذهني هر كس داراي اهميت است اما عقل و خلاقيتي كه ناشي از كوشش هاي ده نفر باشد خيلي با ارزش تر است . كار گروهي كليد دستيابي به ايده هاي مؤثر براي بهبود است .

8-    با استفاده از پنج W  و يك H به جستجوي علت واقعي باشد وقتي محصول معيوب مي شود شما نبايد تعداد بازرسي ها را بيشتر كنيد بجاي اينكار بايد به ريشه مشكل پي ببريد تا اطمينان يابيد راه حل شما يك راه حل واقعي است و نه يك سر هم بندي صرف . شما بايد بپرسيد چرا اين محصول معيوب شده است ؟ و در برابر جوابي كه داده مي شود دوباره بپرسيد چرا ؟‌ به علت هايي كه به آساني به ذهن مي رسد راضي نشويد حداقل 5 بار بپرسيد چرا ؟ تا ريشه مشكل را كشف كنيد . پس از آن بايد يپرسيد چگونه مي نوانيم مشكل را حل كنيم و سپس بايد راه حل خود را به اجرا بگذاريد .

What:چه چيز ، why: چرا ،who: چه كسي ، where : كجا ، when : چه موقع وhow : چگونه

استراتژي عيوب صفر : 

بازرسي قضاوتي بر اساس مقايسه با استاندارد ها انجام مي شود اين روش البته عيوب را شناسايي مي كند اما آنها را كاهش نمي دهد در بازرسي اطلاعاتي همان خود بازرسي است اما استفاده از پوكا يوكه باعث مي شود به دليل كشف عيوب قبل از اينكه محصول از فرآيند بيرون رود زمان باز خورد كوتاه مي شود . بازرسي منشاء نياز به باز خورد را نيز حذف مي كند و جلوي خطاها را در همان مبدا بروز آنها مي گيرد و در همان ابتدا از تبديل خطاها به عيوب جلوگيري مي كند .